Ινστιτούτο Ψυχοδράματος Αθηνών

Το ψυχόδραμα επικεντρώνει το θεραπευτικό του ενδιαφέρον στο πλαίσιο της ομάδας. Ένα από τα πιο γοητευτικά στοιχεία του ψυχοδράματος και της ομαδικής θεραπείας γενικότερα πως κάθε συμμετέχων μέσα στην ομάδα «ξαναγεννιέται», όπως λέει χαρακτηριστικά ο Yalom.;Όλα τα μέλη ξεκινούν από ίση βάση, μη γνωρίζοντας ο ένας τον άλλον. Μέσα στο ομαδικό πλαίσιο αρχίζουν να αυτοαποκαλύπτονται και να ανακαλύπτουν ξανά το παρελθόν και τη ζωή τους.

   Πέραν όμως αυτής της προσωπικής αποκάλυψης ο κάθε συμμετέχων έχει τη δυνατότητα να λάβει feedback από τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας όσον αφορά τον τρόπο συμπεριφοράς και σκέψης του και φυσικά η άποψη του να αποτελέσει feedback και για κάποιο άλλο μέλος της ομάδας. Το «κοινό» έχει για τον Moreno διπλό ρόλο στην ψυχοδραματική πρακτική. Τα μέλη μπορούν να λειτουργήσουν ως φορείς της κοινής γνώμης απέναντι στον πρωταγωνιστή μετά το τέλος του παιχνιδιού του και τα ίδια, ως ανεξάρτητα άτομα μπορούν επίσης μέσα από τα δικά τους πρωταγωνιστικά παιχνίδια να αποτελέσουν φορείς αλλαγής για κάποια άτομα που στο παιχνίδι τους ήταν τελείως παθητικοί παρατηρητές.

Αν και αποτελεί κοινό στοιχείο σε διαφορετικής προσέγγισης ομαδικές ψυχοθεραπείες, το ονομαζόμενο “spectator therapy”, δηλαδή η θεραπευτική ωφέλεια που προκύπτει από την απλή παρατήρηση των συμβάντων που προκύπτουν μέσα σε ομάδα, αποτελεί για το ψυχόδραμα ένα βασικό στέλεχος της θεραπευτικής διαδικασίας. Ένα σημαντικό πλεονέκτημα που παρέχει  το πλαίσιο της ομάδας στην ψυχοδραματική συνάντηση είναι η κάθαρση του θεατή (spectator catharsis). Ο Moreno εισήγαγε την έννοια της κάθαρσης του θεατή ορμώμενος από την εμπειρία του με τις ψυχοδραματικές ομάδες. Ο ίδιος παρατήρησε πως αρκετές φορές άτομα που έγιναν μάρτυρες μιας ψυχοδραματικής  «παράστασης», πολλές φορές έφευγαν από το θέατρο ανακουφισμένοι, σαν να επρόκειτο για το δικό τους δράμα το οποίο παίχτηκε επί σκηνής. Η ψυχική αυτή εκφόρτιση των θεατών-μελών, έφερε στο νου του Moreno την έννοια της αριστοτελικής κάθαρσης. Ο  Moreno διαφοροποίησε την κατά Αριστοτέλη  κάθαρση από την ψυχοδραματική λέγοντας χαρακτηριστικά πως ο θεατής ενός συμβατικού-κλασικού δράματος και ο θεατής ενός ψυχοδραματικό παιχνιδιού μπορούν να συγκριθούν με έναν άντρα που παρακολουθεί μια ταινία για την έκρηξη ενός ηφαιστείου και με έναν άντρα που παρακολουθεί την ίδια έκρηξη από τους πρόποδες του ίδιου του ηφαιστείου. Με αυτήν παρομοίωση ο Moreno θέλησε να δείξει πως τα πρόσωπα που δρουν στην ψυχοδραματική σκηνή δεν «υποκρίνονται» με την συμβατική έννοια της λέξης, αλλά αντίθετα αναπαριστούν τον εαυτό τους, τον κόσμο τους , τις εσωτερικές τους συγκρούσεις. Μέσω του «θεραπευτικού θεάτρου αναδύεται στην σκηνή το «δράμα της ζωής» και ο θεατής ως μέλος της ομάδας, ενός προστατευμένου πλαισίου, γίνεται συμμέτοχος των όσων λαμβάνουν χώρα στην σκηνή, ταυτίζεται πολλές φορές με τον πρωταγωνιστή, ξεχνά την ιδιότητά του σαν θεατής-παρατηρητής και γίνεται ένας σιωπηλός συμμετέχων.

Η λεγόμενη spectator therapy έχει για τον Moreno έντονα ευεργετική επίδραση σε ψυχιατρικούς ασθενείς. Διαπιστώνοντας με κοινωνιομετρικά τεστ ότι οι ασθενείς δείχνουν μια ιδιαίτερη ευαισθησία μεταξύ τους όσον αφορά την καθημερινή τους ζωή, θέλησε να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο η έντονη σχέση τήλε μεταξύ τους θα μπορούσε να λειτουργήσει θεραπευτικά στο ψυχόδραμα. Από την ψυχοδραματική εμπειρία του στα ψυχιατρεία ο Moreno χώρισε τους συμμετέχοντες σε τρεις κατηγορίες: Σε αυτούς που αρνιούνται να εισέλθουν στο χώρο όπου διεξάγεται το ψυχόδραμα, σε αυτούς που δέχονται να συμμετέχουν αλλά μόνο ως παρατηρητές και σε αυτούς που εκδηλώνουν ενδιαφέρον να συμμετάσχουν σε ο,τι γίνεται επί σκηνής. Ο Moreno παρατήρησε ότι από τη στιγμή που ένας ασθενής πείθεται να παρακολουθήσει ως θεατής τις ψυχοδραματικές συναντήσεις αποκομίζει θεραπευτικά οφέλη ακόμα και αν ποτέ δεν ανέβει στην σκηνή. Βλέποντας  να εκδραματίζεται στην σκηνή ένα παραληρηματικό ή καταθλιπτικό βίωμα κάποιου συνασθενή του βρίσκει κοινές παραμέτρους με δικές του εμπειρίες που δεν είχε καταφέρει να λεκτικοποιήσει και να περιγράψει επαρκώς σε προηγούμενου τύπου θεραπείες.